Twierdza Przemyśl - pierścień fortów nad Sanem
Twierdza Przemyśl była jednym z głównych punktów oporu w pierwszym roku I wojny światowej. Czym był ten system obronny i dlaczego powstał właśnie nad Sanem? W tym artykule opisano budowę twierdzy, jej rozmiar oraz trzy oblężenia, które przesądziły o jej historii. Jest to temat, który najlepiej przedstawiać na konkretnych liczbach i datach, dlatego właśnie na nich opiera się cały tekst.
Skąd decyzja o budowie twierdzy?
Decyzję o budowie twierdzy cesarz Franciszek Józef podjął w 1871 roku, a projekt ukończono w 1873 roku. Pierwotny kosztorys wynosił 24 mln guldenów, a planowany czas budowy to 24 lata. Wybór miejsca nie był przypadkowy, ponieważ twierdza kontrolowała Bramę Przemyską, czyli szlak między Kotliną Sandomierską a Karpatami.
Twierdza miała też zabezpieczać odwrót wojsk za linię Sanu. Dlatego fortyfikacje rozmieszczono wokół miasta, które leży nad tą rzeką. Ten układ sprawiał, że twierdza była związana zarówno z przebiegiem szlaku, jak i z biegiem Sanu, a jej zadaniem było utrzymanie kontroli nad Bramą Przemyską.
Forty Twierdzy Przemyśl - skala systemu obronnego
W dniu wybuchu I wojny światowej zewnętrzny pierścień twierdzy miał 45 km obwodu i 17 fortów głównych. Wewnętrzny system tworzyły 21 fortów obronnych, a do tego doszło 14 stałych działobitni. Forty Twierdzy Przemyśl tworzyły więc dwie linie obrony, które otaczały miasto ze wszystkich stron.
Ta konstrukcja miała utrudnić przeciwnikowi dojście do centrum, nawet jeśli udałoby mu się zdobyć pojedyncze obiekty. Zewnętrzny pierścień twierdzy był pierwszą przeszkodą, a wewnętrzny system fortów drugą, i to właśnie taki podział na dwa pierścienie wyróżniał całe założenie. Jak pokazały wydarzenia 1914 roku, założenie to zostało sprawdzone w praktyce, bo przeciwnik zdobył w pierwszym oblężeniu tylko jeden fort.
Oblężenie Przemyśla 1914 i 1915 - trzy starcia o twierdzę
Pierwsze oblężenie trwało od 17 września do 10 października 1914 roku. Zakończyło się odparciem Rosjan, którzy zdobyli tylko fort I/1 Łysiczka. Był to zatem wynik korzystny dla obrońców, jednak walki o twierdzę nie dobiegły końca, a oblężenie Przemyśla 1914 roku miało jeszcze swój drugi etap.
Drugie oblężenie rozpoczęło się 5 listopada 1914 roku i trwało do 22 marca 1915 roku. Akt kapitulacji złożono 23 marca 1915 roku o godzinie 6 rano. Oblężenie Przemyśla obejmowało więc dwa odrębne etapy, które różniły się czasem trwania i skutkiem, ponieważ pierwszy zakończył się odparciem przeciwnika, a drugi kapitulacją twierdzy.
Trzecie oblężenie przypadło na okres od 18 maja do 3 czerwca 1915 roku. W jego wyniku wojska austro-węgierskie i niemieckie odzyskały miasto. Ten krótki epizod zamknął trzy główne starcia o twierdzę w czasie wojny.
Co warto zapamiętać o Twierdzy Przemyśl?
Twierdza Przemyśl była rozległym systemem dwóch pierścieni fortów, zaprojektowanym w 1873 roku i sprawdzonym w boju w latach 1914-1915. Jej dzieje najlepiej opisują liczby, czyli 45 km obwodu, 17 fortów głównych, 21 fortów wewnętrznych, 14 działobitni i trzy oblężenia. Na portalu przemyslanin.pl dostępne są kolejne teksty o historii miasta nad Sanem.