Zamek Kazimierzowski w Przemyślu - od grodu do renesansowej warowni
Zamek Kazimierzowski w Przemyślu to budowla, w której każda epoka zostawiła czytelny ślad. Stoi na Wzgórzu Zamkowym, około 270 m n.p.m., na południowy zachód od Starego Miasta. Jak z drewnianego grodu powstała renesansowa warownia i co z jej dziejów można zobaczyć dziś? Poniżej znajdziesz kolejne warstwy tej historii, od wczesnego średniowiecza po XIX wiek.
Wzgórze Zamkowe w Przemyślu - pierwsze umocnienia
Wzgórze Zamkowe w Przemyślu było zagospodarowane na długo przed wzniesieniem murowanego zamku. Najpierw istniał na nim gród drewniano-ziemny.
Według opisów w latach 1018-1026 stanęła tu murowana rotunda i palatium, czyli budynek rezydencjonalny, a całość otoczono wałem. Jest to najstarsza murowana faza wzgórza, a jej relikty są dziś głównym tematem prac przy zamku. W 1214 roku gród zdobył książę Leszek Biały. Ten epizod pokazuje, że wzgórze miało znaczenie strategiczne, a o jego posiadanie toczyły się realne walki. Z tego okresu nie ma już jednak budowli w pełnej formie, dlatego dla zwiedzających ważne są prace archeologiczne i eksponowanie reliktów.
Historia zamku w Przemyślu - od gotyku do renesansu
Historia zamku w Przemyślu w murowanej formie jest związana z okresem po 1340 roku. Wtedy wzniesiono pierwszy murowany, gotycki zamek. Z tej fazy zachowały się ostrołukowa brama oraz fundamenty wieży, a to właśnie one pozwalają odczytać gotycką warstwę budowli.
Renesansowy charakter nadał zamkowi Piotr Kmita, który w latach 1514-1553 dobudował trzy cylindryczne baszty i budynek bramny. Zamek po przebudowie odpowiadał więc nowym czasom. Kolejne zmiany wprowadził w latach 1612-1631 Marcin Krasicki, który podwyższył baszty. Warto pamiętać, że zamek nie padł łupem Kozaków, Szwedów ani Rakoczego, co jest jednym z ważniejszych faktów w jego dziejach. W ten sposób Zamek Kazimierzowski w Przemyślu zyskał układ, który jest czytelny do dziś.
Gotycka brama i fundamenty wieży przypominają o czasach po 1340 roku, a baszty i budynek bramny o pracy kolejnych właścicieli, Kmity i Krasickiego. Każda z tych zmian jest osobnym rozdziałem w dziejach tego miejsca.
Od zniszczeń do nowej funkcji
W latach 1759-1762 Stanisław Poniatowski kazał zburzyć część murów i baszt. Był to moment, w którym zamek stracił część swojej obronnej formy. W XIX wieku mieściły się tu koszary i więzienie, a więc budynek służył zupełnie innym celom niż w czasach średniowiecza i renesansu. Zmiana funkcji zamku jest ważna, bo pokazuje, że dawna warownia służyła już także celom użytkowym.
Od 1884 roku w zamku działało Przemyskie Towarzystwo Dramatyczne Fredreum. W historii zamku znajdziesz więc także wątek kulturalny. Zamek Kazimierzowski w Przemyślu był więc w jednym stuleciu miejscem zarówno dla żołnierzy i więźniów, jak i dla działalności teatralnej.
Prace nad reliktami rotundy i palatium
Od 2012 roku trwają prace nad wyeksponowaniem reliktów rotundy i palatium. Dzięki nim możesz lepiej zrozumieć, jak wyglądało wzgórze w najstarszej fazie, czyli w czasie, gdy w latach 1018-1026 stanęły tu murowane budowle otoczone wałem, co jest ważnym uzupełnieniem widoku, który znamy z późniejszych epok, czyli z gotyckiej bramy, renesansowych baszt i przebudów z XVII wieku.
Zamek Kazimierzowski w Przemyślu jest więc nie tylko zabytkiem do oglądania z zewnątrz, ale także miejscem, w którym wciąż odsłania się kolejne warstwy przeszłości. Na jednym wzgórzu można prześledzić drogę od drewniano-ziemnego grodu, przez gotycki zamek i renesansową warownię, aż po koszary, więzienie i towarzystwo dramatyczne.
Osobom odwiedzającym miasto warto przejść na Wzgórze Zamkowe i wypatrywać elementów z opisanych epok. Kolejne teksty o Przemyślu znajdują się w serwisie Gród nad Sanem.